Jan van Vroenhoven, Hanke Lanting en Nico van Eeten op de plek waar eind september het ‘watermonument’ komt: bij de dorpspomp. Die pomp kan dan ook weer gebruikt worden.
Jan van Vroenhoven, Hanke Lanting en Nico van Eeten op de plek waar eind september het ‘watermonument’ komt: bij de dorpspomp. Die pomp kan dan ook weer gebruikt worden. (Foto: Rens van Ginneken)

Water in de hoofdrol op het plein

‘Het monument wordt drie bij zeven en sluit aan op de pomp’

Rens van Ginneken

Dankzij een intensieve dorpse samenwerking van Initiatiefgroep Dorpshart Middelbeers (IDM) en de ‘bouwmannen’ van de heemkunde kan er dit najaar een nieuw monument onthuld worden op het Doornboomplein. De nieuwe manier van hoe we met ons water omgaan en de loop van de Grote en Kleine Beerze spelen daarin een grote rol.

Middelbeers - Jan van Vroenhoven van heemkundekring Den Beerschen Aard kan met zijn parate kennis van de geschiedenis van het Doornboomplein gemakkelijk een uur vullen. Dat plein heeft een bijzondere geschiedenis, die teruggaat tot de Middeleeuwen. “Je moet weten dat het Doornboomplein als adres niet eens bestaat”, zo vertelt de Middelbeerzenaar. “Het wordt zo genoemd naar de straat die erlangs loopt, de Doornboomstraat. Vorig jaar is bij de reconstructie het hele plein afgegraven en toen zag je duidelijk de contouren van de oude drinkkuil die hier vroeger was voor het vee.”

Johanna van Brabant

Volgens de verhalen is de naam Doornboom terug te voeren naar de tijd van Johanna van Brabant, die met haar rijtuig kwam vast te zitten in het drassige Molenbroek, net buiten het dorp. Buurtbewoners bevrijdden haar toen uit haar benarde positie. Als dank, zo gaat het verhaal, schonk zij het Molenbroek aan de 28 huizen in de buurt, waaronder die op het Kuikseind, grenzend aan de Doornboomstraat. “Daar ontstond zo een driehoekig, zogenaamd Frankisch plein, waar de schapen, koeien en paarden bijeen werden gedreven om te drinken. Als afrastering was er waarschijnlijk een meidoornhaag, waaruit de naam ‘Doornboom’ weer ontstond”, zo vertelt de heemkundeman.

Spinnenkot

Het plein kende in de loop der tijd verschillende gedaantes en is onder oudere Beerzenaren nog bekend als het Heilig Hartplein. Daarop stonden stenen leeuwen, een dorpspomp, een kiosk en het eerste gemeentehuis van De Beerzen. “Daaronder zat nog een ‘spinnenkot’, ofwel het gevang”, zo weet Van Vroenhoven. Het verdween allemaal, maar de functie als dorpsplein bleef. De voorlaatste reconstructie van het plein dateert van begin jaren negentig. Er werd toen ook weer een pomp geplaatst op het plein, ontworpen door de befaamde Middelbeerse architect Louis de Kok. Die pomp gaat nu, in de nieuwe plannen weer een belangrijke rol spelen.

Hevige regenval

Hanke Lanting is als lid van de Initiatiefgroep Dorpshart Middelbeers (IDM) al jaren actief met de herinrichting van het Middelbeerse centrum, die nu de laatste fase nadert. Ze legt uit over het ambitieuze plan rondom de huidige dorpspomp. “De klimaatadaptie is nu een belangrijk Brabants thema. We moeten anders met ons water omgaan, met meer aandacht voor waterberging bij hevige regenval, om droge periodes weer het hoofd te kunnen bieden. Voor de Grote en de Kleine Beerze had dat tot gevolg dat bijvoorbeeld de meanders weer terugkwamen. Maar ook hier onder het plein zijn grote infiltratiekratten aangebracht voor bezinking van 225.000 liter regenwater. Zomaar afwateren op het riool is er niet meer bij.”

Grote én Kleine Beerze

De Grote en Kleine Beerze zijn al vele eeuwen van onschatbaar belang voor het leven in het dorp. Vandaar ook dat IDM en Den Beerschen Aard kozen voor een verbeelding hiervan op het Doornboomplein. Nico van Eeten, gespecialiseerd in erfgoed onderhoud, is als onderaannemer betrokken. Hij toont de tekeningen die vooraf gingen aan het definitieve plan. “Het geheel sluit aan op de huidige dorpspomp en wordt drie meter breed en zeven meter lang”, zo legt hij uit. “Het toont in reliëf de loop van de Grote en de Kleine Beerze, tot waar de twee stromen samenkomen: landgoed Baest. Het water stroomt er echt doorheen, verdwijnt onder de pomp en wordt weer terug gepompt”, zo vertelt Van Eeten.

Beerse volkslied

In de rand van het hardstenen bassin komen de eerste regels van het Beerse volkslied, ooit geschreven door de bekende Beerse hoofdmeester Bert Veldhuis. “We wisten niet zeker of de zin “Het heeft ons hart gepand”, wel klopte. Moest het niet “verpand” zijn?, vroegen we ons af. We hebben het nagevraagd bij Rinus van den Boomen, die een goede band had met Veldhuis en het klopte wél”, vertelt Van Eeten. Ook wordt de pomp voorzien van een vandalismebestendige sensor en automatische spoeling. “Zo kan iedereen zonder gevaar voor de gezondheid drinkwater tappen”, onthult Van Vroenhoven. “Als klap op de vuurpijl komt er ook nog een audio-afspeelfunctie op de pomp: een luisterzuil. Handmatig wek je de benodigde stroom op en dan wordt de watergeschiedenis van de Beerzen verteld.”

Interessante subsidies

Dat de kosten nergens uit de klauwen liepen komt door de bijzondere aanpak, zo vertelt Lanting met enige trots. “We hebben mooi de nieuwe manier van het omgaan met ons water verbeeld én we verfraaien daarmee ons plein. Dat leverde interessante subsidies op, zoals van het Prins Bernhard Cultuurfonds en vanuit het Deltaplan Hoge Zandgronden Noord-Brabant. Ook was er nog een potje voor opwaardering van het plein van de ontwikkelaar van het oude gemeentehuis, Jo Becx.” Van Vroenhoven vult aan: “Wij zijn hier niet zo van het handje ophouden: met een klein beetje ondersteuning kunnen we héél veel zelf maken.”

Na de onthulling eind september, blijft Van Eeten verantwoordelijk voor het onderhoud aan het monument. “Als betrokken Beerzenaar trek ik dat wel op mijn fatsoen natuurlijk”, zo verzekert hij met een glimlach.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden