De gemeente Oirschot ontving drie uitgebreide zienswijzen op het masterplan Den Heuvel/Boterwijk, ingediend voor de ietwat krappe deadline van 13 februari. Deze reacties, van omwonenden van de Boterwijk, bewoners aan de Spoordonkseweg en de Stichting Behoud Erfgoed Oirschot (SBEO), uiten forse kritiek op de plannen voor circa 335 woningen.

door Marcia Engelander -van den Wittenboer

Terugkijkend op de avond van 4 februari bij restaurant De Beurs, waar het plan werd gepresenteerd aan een volle zaal van ongeveer 200 aanwezigen, blijken de zorgen van toen nu concreet terug te keren in de inspraak. De bijeenkomst was een vervolg op eerdere participatiesessies uit 2023 en een raadsbijeenkomst van 21 oktober 2025. Gerben Smulders van bureau LOS toonde schetsen voor woningbouw in Den Heuvel, de Boterwijk en achter de Leeuwerikstraat, met ambitieuze dichtheden en meerlaagse bebouwing. Bewoners reageerden verdeeld: er was enthousiasme over een opknapbeurt van het braakliggende gebied waar voorheen de Boerenbond was, maar ook directe vragen en zorgen over verkeersdruk, parkeren en aantasting van het open landschap.

Zoals eerder gemeld in ons weekblad leidde de presentatie tot een levendige discussies over de balans tussen woningbehoefte en behoud van Oirschots groene poort. SBEO ziet zeker kansen voor kwaliteitsverbetering, maar plaatst stevige kanttekeningen bij de aanpak. "Voor een opwaardering van het gebied zien wij zeker kansen, zoals een mooie afhechting van Den Heuvel naar het gebied van de Boterwijk, maar als hoeder van het bijzondere erfgoed dat Oirschot rijk is, zijn wij wel van mening dat hier zorgvuldig mee omgegaan dient te worden," aldus Hanke Lanting.(SBEO)

Kernpunten

De zienswijzen overlappen in thema’s als RNLE-status (Regionale Natuur- en Landschapseenheid), cultuurhistorie en procedurele tekortkomingen. Omwonenden aan de Spoordonkseweg protesteren fel tegen bebouwing achter de Leeuwerikstraat: deze locatie grenst aan beschermde bolle akkers en zou geluidhinder, privacyverlies en extra verkeerslast veroorzaken. Zij wijzen ook op de provinciale verboden uit de Omgevingsverordening Brabant en eerdere beloftes dat het gebied onaangetast zou blijven. Daarnaast voelen zich overvallen door de latere toevoeging van dit deelgebied aan het plan. De groep verontruste omwonenden uit de Boterwijk en aangrenzende straten pleit voor één-laagse bouw en lagere dichtheden om het dorpse karakter te behouden. Zij eisen hydrologisch onderzoek voor waterbeheer, integrale verkeersplannen tegen naar schatting 2000 tot 2700 extra verkeersbewegingen per dag en zoeken naar alternatieven buiten RNLE-gebieden. "Meerlaagse torens tot vijf verdiepingen passen niet bij de schaal, en parkeerdruk (tot 2 hectare) bedreigt groen", zo laten zij duidelijk blijken. Alle drie de indieners roepen op tot schrappen of herziening van de Leeuwerikstraat -locatie, wegens strijd met provinciale verordeningen en gebrek aan participatie. Tevens stellen zij dat de korte inspraaktermijn (5–13 februari) diepgaande input vrijwel onmogelijk maakt.

Groene poort en zichtlijnen

SBEO benadrukt de Boterwijk als 'cultuurhistorische groene poort' naar de Sint-Petrusbasiliek, met unieke zichtlijnen en erfgoedwaarden. Volgens Lanting zijn juist deze zichtassen cruciaal voor de identiteit van het gebied: "De zichtlijnen naar de basiliek, het klooster en het gebied met de oude groene Boterwijk structuren zijn belangrijke dragers van de kwaliteit van het gebied." De stichting mist in het huidige masterplan een stevige inhoudelijke onderbouwing en wijzen ook op het ontbreken van cultuurhistorische analyses, verkeersmodellen, akoestische rapporten en een financiële onderbouwing voor bijvoorbeeld ondergrondse garages. Ook wringt het dat het Actieplan Woningbouw 2.0 (2021) uitging van circa 150 woningen, terwijl het huidige plan nu op ongeveer 335 woningen uitkomt, zonder dat deze groei volgens SBEO overtuigend is gemotiveerd en zonder de RNLE-regels serieus te nemen.

Prioriteit

Lanting vindt dat het gemeentebestuur de volgorde moet omdraaien: "Wat SBEO betreft wordt er nu eerst prioriteit gegeven aan een onderbouwd en verantwoord plan voor het totale terrein aan den Heuvel, uitgaande van de mogelijkheden betreffende een hoogte van 2-3 lagen, met pleintjes, groen en een goede infrastructuur." Zij wijst er daarbij op dat tijdens de presentatie op 4 februari de suggestie werd gewekt dat de verantwoordelijkheid voor de beloofde landschappelijke ontwikkeling volledig bij de projectontwikkelaar wordt gelegd. "Dat maakt het behoud van landschappelijk erfgoed bijzonder risicovol." Volgens SBEO is het werk van de gemeente nog niet af. "Wij zeggen niet dat de gemeente haar huiswerk moet overdoen, wij constateren dat het nog niet af is. Pas wanneer die basis op orde is, kan de gemeenteraad een evenwichtige en verantwoord gemotiveerde afweging maken, zodat onnodige bezwaar- en (hoger)beroepsprocedures worden voorkomen."

Participatie

Het college moet de zienswijzen nu bundelen en beantwoorden, mogelijk met aanpassingen van het plan vóór het raadsbesluit. De kritiek onderstreept de spanning tussen Oirschots woningnood en behoud van identiteit, maar in de ogen van SBEO biedt een zorgvuldiger onderbouwd plan juist kansen om deze belangen beter in balans te brengen. SBEO en de betrokken omwonenden vragen om transparantie en echt overleg, voordat de volgende stap wordt gezet