In Nederland heeft de bomenverordening zich ontwikkeld van een middel voor natuurbescherming tot een instrument voor duurzaam stedelijk beheer. Deze gemeentelijke regelgeving beschermt bomen tegen ongewenste kap en weerspiegelt veranderende maatschappelijke en ecologische waarden.
Wat is een bomenverordening?
Een bomenverordening bepaalt onder welke voorwaarden bomen gekapt mogen worden en welke verplichtingen hieraan verbonden zijn, zoals herplantplicht. Ze zijn cruciaal voor natuurbehoud en klimaatadaptatie in een verstedelijkend land.
Historische ontwikkeling
In de jaren 60 en 70 begonnen gemeenten met bomenbescherming in Algemene Plaatselijke Verordeningen (APV’s). Aanvankelijk lag de nadruk op de esthetische en historische waarde, waarbij monumentale bomen als cultureel erfgoed werden erkend. In de jaren 80 en 90 verschoof de focus naar de ecologische rol van bomen, zoals CO2-opslag, biodiversiteit en schaduwvoorziening. Registers van monumentale bomen werden opgesteld, en vergunningen en publieke inspraak werden verplicht bij kap.
Klimaat en participatie
De laatste jaren speelt klimaatadaptatie een centrale rol. Bomen verminderen hitte-eilanden, absorberen regenwater en verbeteren de luchtkwaliteit. Gemeenten scherpen hun regels aan om waardevolle bomen te behouden. Tegelijkertijd wordt burgerparticipatie gestimuleerd via inspraakprocedures en stedelijke vergroening. Digitale hulpmiddelen, zoals interactieve kaarten, vergroten transparantie en bewustwording.
De gemeente Oirschot: een lokaal voorbeeld
De gemeente Oirschot werkt aan een nieuwe bomenverordening. Het Groenplatform Oirschot pleit voor bescherming van alle bomen vanaf een bepaalde omtrek en wil dat de herplantplicht vooraf vastligt bij kapvergunningen. IVN Oirschot organiseert een informatiebijeenkomst op 16 januari om inwoners te betrekken bij de toekomst van het gemeentelijk groen (voor meer informatie, zie de website van IVN Oirschot).
Blik op de toekomst en respect voor het verleden
De bomenverordening in Nederland evolueerde van esthetisch erfgoed naar een essentieel instrument voor duurzame steden. Met uitdagingen zoals klimaatverandering blijft de rol van deze regelgeving belangrijk. Oirschot presenteert zich graag en terecht als een ‘Monument in het Groen’. Met een duurzame en toekomstbestendige bomenverordening kunnen we het ‘Groen in het Monument’ behouden en versterken.
x
Elly Pouwels en Frans van Boekhold (IVN Oirschot)