Tien jaar geleden begon Berdien van den Ven als zelfstandig uitvaartbegeleider. Een keuze die voortkwam uit een persoonlijk verlies, maar inmiddels is uitgegroeid tot werk waarin ze dagelijks van betekenis kan zijn voor mensen op één van de moeilijkste momenten in hun leven. Een afscheid begeleiden betekent dichtbij mensen komen op een moment dat verdriet en emoties alles overheersen. Ook na tien jaar raakt het werk haar nog steeds. “Ik ben natuurlijk geen robot. En heb ook emoties, emotie mag er zijn.”

Door Marcia Engelander - van den Wittenboer

In 2014 overleed haar moeder door medische missers. De familie was boos en verdrietig en het afscheid verliep niet zoals zij het zelf hadden gewild. ”Ik dacht later bij mezelf: maar dit moet ook anders kunnen.” Berdien volgde de opleiding tot ritueel begeleider afscheid en liep mee bij een uitvaartbegeleider in Empel. Al snel wist ze dat ze op haar plek was. ”Je kunt echt iets betekenen voor mensen.” Wanneer iemand is overleden, komt er veel op nabestaanden af. ”Door emotie kunnen de mensen niet helder denken en wij zijn er dan om ze stap voor stap mee te nemen.” In oktober 2016 begon ze voor zichzelf.

Uniek

Een werkweek van negen tot vijf zit er voor Berdien niet in. Ze is dag en nacht bereikbaar en gaat na een melding direct naar de familie. Binnen zes dagen vindt het afscheid plaats. De overledene wordt verzorgd en gewassen of gebalsemd, thuis of in de familiekamer. Toch begint het werk voor Berdien niet met praktische zaken. “Het eerste gesprek met de familie is heel belangrijk. We brengen rust, we luisteren. Wie was de persoon en wat is er gebeurd? Je legt dan niet opeens de map op tafel en gaat over tot de orde van de dag. Dat kan natuurlijk niet.”

Thuis opbaren, begraven of cremeren, muziek, foto’s en sprekers: alles komt voorbij. Een afscheid hoeft volgens Berdien niet groot te zijn. Juist persoonlijke details maken een uitvaart bijzonder. Zo begeleidde ze het afscheid van een boerin op de boerderij waar zij haar hele leven had gewerkt. Bij iemand die dol was op frietjes, kregen de aanwezigen na afloop een frietje. “Elke uitvaart is uniek en dat kan ook in kleine dingen zitten. Iedereen voegt zijn eigen dingen toe en daardoor wordt het herkenbaar voor iedereen”, legt ze uit.

Ook het spreken tijdens een uitvaart kan veel betekenen. ”Wat ook mooi en dapper is van mensen is het spreken op de uitvaart. Soms geven ze aan: dat durf ik niet en zijn ze overmand door emotie. Wij moedigen ze aan en nemen ze sta mee in het proces. En dan zijn ze achteraf heel blij dat ze het uiteindelijk hebben gedaan.”

Volgens Berdien beseffen mensen steeds meer dat een afscheid niet volgens een vast stramien hoeft. “Het hoeft niet altijd in een aula, maar het kan ook op andere manieren. En alles is hiervoor bespreekbaar. Denk erover na”, zegt Berdien, ”Ook nu al bij een gezond leven. Bespreek je wensen met je partner. Maak het bespreekbaar en geen taboe.”

Een kwetsbare week

Berdien krijgt ook te maken met verschillende emoties binnen families. Samengestelde gezinnen of spanningen kunnen het afscheid ingewikkeld maken. “Ik kom rust brengen en met veel geduld laat ik ieder in zijn waarde. Ik luister vooral.” Ik zeg weleens voor de grap: ”Als ik stop met uitvaartbegeleiding dan word ik maatschappelijk werker.”

Het werk raakt haar, juist omdat ze zo dicht bij mensen komt. ”We komen natuurlijk in een heel kwetsbaar moment een week in het leven van de familie”, legt ze uit, ”Vooral het overlijden van jonge mensen blijft zwaar. Dat zal nooit wennen.”

Na tien jaar blijft voor Berdien het belangrijkste dat mensen zich gehoord voelen. ”En als er naderhand wordt gezegd: we kijken erop terug met een goed gevoel, het was een mooi afscheid, dan is mijn werk geslaagd”, besluit ze haar verhaal.

Bij ’t Bint is een boekje verkrijgbaar waarin mensen hun uitvaartwensen kunnen vastleggen. Het boekje is gratis.