Het is vroeg in de ochtend en stil op straat. Vanaf de top van een boom of dakrand klinkt de heldere, melodieuze toon van een merel. Voor veel mensen is dat het mooiste geluid van de lente.
Toch is het vertrouwde lentegeluid van merels steeds minder vanzelfsprekend. Veel vogels die afhankelijk zijn van onze tuinen, zoals merels, hebben het moeilijk. In alle versteende tuinen van tegenwoordig vinden ze maar moeilijk voedsel of een plekje om te broeden.
De merel is een van de bekendste tuinvogels in Nederland, een vaste gast in heel veel tuinen. Het mannetje valt op door z’n zwarte verenkleed en feloranje snavel en hij zingt vaak luid vanaf een hoge plek. Het vrouwtje is bruin en zingt zachtjes, als een reactie op het mannetje.
Merels zoeken naar wormen en insectjes in het gras en tussen bladeren. Ze bouwen hun nest vaak in struiken. Maar juist die plekken verdwijnen steeds meer in de Nederlandse tuinen. Struiken maken plaats voor tegels en schuttingen. Gazons worden te strak gemaaid, of vervangen door grind. En zo verdwijnen de vogels uit onze tuinen.
10x de hoge veluwe
De oplossing om merels en andere vogels te helpen, is verrassend eenvoudig. Met een paar kleine aanpassingen in je eigen tuin kun je al veel bereiken. Hoe meer mensen dat doen, hoe groter het effect. Nederland telt miljoenen tuinen, samen goed voor een groen netwerk van tien keer de Hoge Veluwe. Als al deze tuinen iets natuurlijker worden ingericht, ontstaat er weer volop ruimte voor vogels.
Niet alle planten of struiken zijn goed voor vogels. Als ze van nature hier voorkomen, zit je goed. Daar komen namelijk, al eeuwenlang, bijen, vlinders en andere insecten op af, die op hun beurt weer voedsel voor vogels zijn. Dus kies in het tuincentrum voor de inheemse planten en struiken en let er ook op dat ze niet met gif zijn gekweekt.
Vooral struiken zijn belangrijk voor vogels. Ze bieden voedsel, beschutting en ruimte om een nest te bouwen. Goede keuzes zijn bijvoorbeeld meidoorn, hulst, lijsterbes of vlier. Een bessenstruik vinden vogels helemaal geweldig, de bessen zijn in de herfst en winter een belangrijke voedselbron.
Zelfs één struik kan al een verschil maken in een kleine stadstuin. Heb je de ruimte? Plaats dan ook nog een inheems boompje, bijvoorbeeld een appelboom.
Lokken
Vogels voeden hun jongen met insecten, zoals muggen, bladluizen en rupsen. Zonder insecten kunnen oudervogels hun jongen niet grootbrengen. Als je bloemen wil planten, bijvoorbeeld in potten, let er dan op dat ze biologisch gekweekt zijn. Denk aan soorten als lavendel, gewone margrieten, wilde marjolein en koekoeksbloemen. Daarmee lok je heel eenvoudig insecten naar je tuin. En waar insecten zijn, volgen de vogels vanzelf. Ondertussen kan je zelf genieten van de mooie bloemen.
Fijn is als je bloemen en planten kiest die om de beurt bloeien, zodat er van het vroege voorjaar (blauwe druifjes) tot in de herfst (asters) wat nectar te snoepen valt voor alle hommels en vlinders.
Vogelbadje
Het aanbieden van water is een van de snelste manieren om vogels te helpen. Merels en huismussen drinken het niet alleen, ze badderen ook graag. Wie ze ooit zag spetteren in een vogelbadje, weet hoe fanatiek dat er aan toe kan gaan. Als minivijvertje niet haalbaar is, kies dan voor een waterschaal. Een ondiepe schaal uit de keuken met wat water is vaak al genoeg.
Zet het water wel op een plek waar vogels goed overzicht hebben, zodat ze kunnen vluchten bij gevaar en ververs het water regelmatig.
Rommelhoekje
Durf de boel ook een beetje los te laten. Veel tuinen in Nederland zijn te netjes. Afgevallen bladeren worden opgeruimd, uitgebloeide planten verwijderd en het gras ziet eruit als een biljartlaken. Het ziet er opgeruimd uit, maar voor vogels is in zo’n strakke tuin weinig te vinden. Maai het gras iets minder vaak en iets minder kort, of laat een stukje ervan verwilderen. Laat ook het madeliefje, of de klaver die oppiept eens in het gras staan.
De makkelijkste oplossing? Creëer een hoekje in de tuin voor tuinafval. Zo ontstaat er dáár een kleine wildernis, waar het krioelt van het leven, maar ziet jouw tuin er toch opgeruimd uit.
De beloning
Met een vogelvriendelijke tuin help je niet alleen vogels, maar ook jezelf. Behalve dat je er wat minder werk aan hebt, brengen vogels ook leven in de brouwerij. Een zanglijster die een worm uit het gras trekt. De roodborst die nieuwsgierig toekijkt tijdens het tuinieren. Huismussen die komen badderen. En misschien wel het mooiste cadeau: een merel die boven in een boom zit en zijn lied zingt, precies zoals hij dat al generaties lang doet. Zulke momenten brengen een tuin tot leven.
Welke vogel leeft bij jou in de buurt?
Ben je benieuwd welke vogels er bij jou in de buurt leven? Doe dan de gratis Postcode-check van Vogelbescherming Nederland op www.mijnvogeltuin.nl Vul je postcode in en je krijgt tien vogelsoorten te zien die bij jou in de buurt leven hoe je ze kan helpen. Wil je meer informatie over welke struiken je kan planten, kijk dan op vogelrijkestad.nl.