De keramische tegeltableaus aan de voormalige HH Engelbewaarderschool aan de Koestraat mogen definitief blijven. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft vorige week het hoger beroep van een groep bezwaarmakers afgewezen. Daarmee komt een einde aan de juridische procedure rond de twee kunstwerken, die in 2025 een plaats kregen in de nissen van het monumentale gebouw De Oirsprong.

Door Marcia Engelander - van den Wittenboer

Voor kunstenares Marlies Vonk betekent de uitspraak vooral duidelijkheid. Zij ontwierp de twee tableaus in 2023. ”Ik ben heel blij met deze bindende uitspraak. We kunnen eindelijk genieten van de werken, waarvoor ze gemaakt zijn”, vertelt zij. De aanleiding voor de kunstwerken lag bij de lege nissen in de voorgevel van het gebouw aan de Koestraat. Oirschottenaar Michel van den Molengraft vroeg zich af of die plekken een nieuwe invulling konden krijgen en zette daarmee een burgerinitiatief in gang. Het idee groeide uit tot een kunstproject waarbij kunstenaars werden uitgenodigd om een ontwerp te maken. De keuze viel uiteindelijk op het ontwerp van Vonk. Zij zocht daarin aansluiting bij de verschillende verhalen die met het gebouw verbonden zijn. De vroegere functie als school en de religieuze achtergrond van het complex vormden belangrijke inspiratiebronnen. Ook elementen uit het gebouw zelf speelden een rol. Zo ontstonden twee keramische voorstellingen van de Engelbewaarder en Sint Franciscus van Assisi.

Bezwaarmakers

De plannen konden echter niet zonder meer worden uitgevoerd. Een groep van twaalf bezwaarmakers, onder wie bewoners van De Oirsprong, zette vraagtekens bij de manier waarop met het monument en de geschiedenis ervan was omgegaan. Herman Klitsie, zelf bewoner van het gebouw en woordvoerder van de groep, accepteert de uitspraak van de Raad van State, maar vindt het jammer dat de zaak zo is gelopen. ”Er is te weinig rekening gehouden met de bouwhistorie van het monument”, zegt hij. ”We hebben ons best gedaan het monument te bewaren zoals het oorspronkelijk is en vanuit bouwhistorisch oogpunt.” Volgens Klitsie had vooraf uitgebreider onderzocht moeten worden wat de oorspronkelijke bedoeling van de nissen was. ”Er is onzorgvuldig omgegaan met het vooronderzoek hoe de nissen gevuld zouden moeten worden, als ze al gevuld moesten worden.”

RVS

De bezwaarmakers hadden gehoopt dat de Raad van State daar zelf nader naar zou kijken. ”We hebben de uitspraak te respecteren, maar wij voelen ons als bezwaarmakers niet gehoord”, legt Klitsie uit. ”We hadden gehoopt dat de Raad van State zelf een onderzoek zou instellen en zich niet zou laten leiden door de eerdere stukken van de rechtbank. En vooral dat de Raad van State zou kijken naar de zorgvuldigheid van het proces.” Ook de plaats van de voorstellingen in de gevel noemt hij als voorbeeld. ”Boven de nissen bevinden zich de monogrammen SF, voor Sint Franciscus, en SA, voor Sint Anna.” Volgens Klitsie is bij de plaatsing van de tableaus onvoldoende rekening gehouden met die aanduidingen en zitten de tableaus er verkeerd in. ”Onder de SF zit de Engelbewaarder en onder de SA Franciscus. Hou daar dan in ieder geval rekening mee, dat is ook niet gedaan. Dus zeer onzorgvuldig hoe is omgegaan met het monument uit historisch oogpunt.”

Vertraging

Vonk kijkt met een andere blik terug op het traject. Volgens haar is er zorgvuldig naar het plan gekeken en waren er verschillende instanties bij betrokken. ”Het is niet over één nacht ijs gegaan”, zegt zij. Wel zorgde de bezwaarprocedure ervoor dat het langer duurde voordat haar werk daadwerkelijk te zien was. ”Als je ontwerpen maakt dan wil je ze laten zien.” De tableaus werden uiteindelijk in 2025 geplaatst. Met de uitspraak van de Raad van State is nu definitief dat zij op die plek mogen blijven. ”Het voelt als een mooie erkenning voor het kunstwerk én voor de plek die het inmiddels in Oirschot heeft gekregen”, aldus Vonk. De twee tableaus blijven onderdeel van de voorgevel aan de Koestraat. De juridische strijd is afgesloten. Klitsie legt zich neer bij de uitspraak, al is voor hem persoonlijk nog niet alles afgerond. ”Er zit nog een staartje aan te komen”, zegt hij, zonder daar verder op in te gaan.

.