Het gebruik van landbouwgif rond Oirschot is uitgegroeid tot een scherpe discussie tussen boer en burger, aangejaagd door de teelt van lelies in de Mijlstraat op de gemeentegrens met Boxtel. Nu zien ook bewoners aan de Bekersberg, Kattenbergseweg en de Stille Wille zich geroepen tot actie. Na brieven, raadsvragen en een petitie die al ruim 250 handtekeningen haalde, staat het debat volop in de schijnwerpers. Omwonenden vrezen voor hun gezondheid door grote hoeveelheden gebruikte bestrijdingsmiddelen. Boeren benadrukken het belang van hun bedrijf en wijzen op wettelijke kaders.
door Marcia Engelander- van den Wittenboer
Marinus Slof en Marijke van Bilsen wonen sinds drie jaar aan het perceel waar lelies werden geteeld afgelopen jaar. Het perceel is van Teun Vingerhoeds en is al generaties lang in zijn familie. Marinus Slof ondervond veel persoonlijke hinder van het gebruik van de landbouwgif het afgelopen jaar. "In het begin valt het allemaal mee, maar als je gaat nadenken over de gevolgen dan bekruipt je toch een naar gevoel." Na gesprekken met Vingerhoeds waarin werd uitgelegd wat er werd bespoten en wat voor middelen erin zitten, waren zij niet gerustgesteld en besloten andere burgers te gaan waarschuwen voor de sierteelt en het gebruik van landbouwgif hierbij. Slof maakt zich ernstig zorgen over gezondheidsrisico's. Landbouwer Teun Vingerhoeds ziet dat anders: “We doen niets wat niet mag. Ik zit zelf zo’n 1000 uur op de spuit en er zit zo weinig in de middelen tegenwoordig.” Hij accentueert het dilemma: “Als er een spuitverbod komt in een strook van 250 meter, dan kan ik op de helft niets verbouwen. Hoe moet ik dan mijn boterham verdienen?” Vingerhoeds stelt verder: “Iedereen heeft een mening maar snapt er helemaal niets van. De toekomst van de landbouwer gaat er op deze manier aan. Innovatie is prima, maar we moeten ook niet doordraaien.”
Gezondheid en onzekerheid
Het verband tussen bestrijdingsmiddelen en aandoeningen als Parkinson, kanker en vruchtbaarheidsproblemen is door wetenschappelijk onderzoek aangetoond, vooral bij mensen die zelf met de middelen werken. Voor omwonenden is het bewijs minder concreet, mede omdat effecten pas jaren later zichtbaar worden. Grote Nederlandse onderzoeken lopen nog; definitieve resultaten verwacht het RIVM in 2031. Marinus Slof wijst op het gebruik van cocktails om de planten te bespuiten: "Combinaties van middelen kunnen giftiger zijn dan stoffen apart." Hij wil dan ook graag de gemeente en de provincie laten inzien dat ze hierop actie moeten ondernemen om burgers te beschermen.
Lokaal activisme
De petitie ‘Geen lelievelden waar mensen wonen’ richt zich op de gemeenten Oirschot, Moergestel en Oisterwijk, omdat lelievelden vaak rouleren en zo in verschillende gemeenten opduiken. Ruud Rademaker, voorzitter van de bewonersvereniging Landgoed Stille Wille, vertelt: "Afgelopen donderdag 13 november is de petitie gesloten. Ruim 250 mensen hebben getekend. De bewoners van de Stille Wille maken zich ernstige zorgen." Ook de wethouder van Hilvarenbeek heeft de petitie ondertekend. "Gemeente Hilvarenbeek neemt nu al beperkende maatregelen en sorteert daarmee voor op strengere regels die er vanuit de overheid nu nog niet zijn." Lokale politiek reageert tot nu toe afhoudend. Fractievoorzitter Luuk van Straten van Sociaal Progressief Oirschot(SPO) stelde onlangs als enig raadslid kritische vragen over het gebruik van landbouwgif. De gemeente Oirschot houdt geen eigen gegevens bij over het gebruik van landbouwgif. "Dat valt onder toezicht van de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA)", aldus een woordvoerder van de gemeente, "Voor bestaande situaties gelden geen afstandsnormen tussen landbouwgrond en gevoelige bestemmingen zoals woningen of scholen. Alleen bij nieuwe bouwprojecten wordt vijftig meter afstand aangehouden. Lokale regels, zoals spuitvrije zones, komen mogelijk pas aan bod in het nieuwe omgevingsplan, afhankelijk van landelijke maatregelen."
Dialoog
Frans van Boekhold van het Groenplatform Oirschot schetst het dilemma: “De gemeente hoeft niet te wachten op beleid ten aanzien van landbouwgif. Er zijn nu ook al maatregelen die ze kunnen nemen, zoals lelieteelt verbieden en een afstandsnorm invoeren.” Hij wil het gebruik van landbouwgif steviger op de agenda zetten bij het nieuwe omgevingsplan, zeker met de aanstaande fusie met Best. De lelieteelt in de Mijlstraat, op de gemeentegrens, keert voorlopig niet terug, maar het debat laait op, ook elders. Slof: “We willen samen naar een oplossing zoeken. Polarisatie willen we niet.” De spanning draait om de vraag: hoe vinden we samen een balans tussen gezondheid, leefbaarheid en een toekomstbestendige landbouw? De roep om openheid, dialoog en lokale regelgeving, zolang landelijke regels en onderzoeksresultaten nog uitblijven, blijft groeien.