In deze tijden popt onwillekeurig wel eens een Bijbels gezegde op: zwaarden omsmeden tot ploegscharen, van wapens middelen maken die de wereld vooruit helpen in plaats van vernielen. In het inventieve Oirschot gaf men daar in 1948 een eigen invulling aan. De Lourdesgrot in de kloostertuin van Groot Bijstervelt werd deels gebouwd van de resten van Duitse bunkers. Bijna tachtig jaar later is deze Lourdesgrot een van de voorbeelden in een recent verschenen boekje over dit wereldwijde fenomeen (zie kader).

Lourdesgrotten, ook wel Mariagrotten, zijn nabootsingen van de grot waarin Maria aan Bernadette zou zijn verschenen. Dit speelde zich af in het Franse Lourdes in 1858. In 1874 liet paus Pius IX in het Vaticaan een kopie op schaal bouwen. Hoewel anderen hem al voor waren gegaan leidde dit initiatief tot een golf aan Lourdesgrotten.

De Lourdesgrot van Groot Bijstervelt verrees in 1904 in de kloostertuin. Een jaar eerder hadden de paters Montfortanen het enorme klooster aan de Montfortlaan aan de rand van Oirschot gebouwd. Honderden Montfortanen zijn op Groot Bijstervelt opgeleid, in de kapel tot priester gewijd en vanuit hier, vanuit Oirschot, over de hele wereld als missionaris uitgezonden. Al die Montfortanen, of de vele Oirschottenaren die bijvoorbeeld in de kapel elkaar het ja-woord hebben gegeven, hebben verwijld van de Lourdesgrot. Nog steeds is het een locatie die de aandacht trekt.

Vernield en herbouwd

De huidige Lourdesgrot is echter niet het origineel, maar een herbouw uit 1948. Aan het eind van de oorlog, meer precies toen het zuiden al bevrijd was, werd Oirschot, werd Brabant geterroriseerd door Vliegende Bommen. Deze voorlopers van de kruisrakketten werden door de Duitsers vooral afgevuurd op de haven van Antwerpen. Omdat ze technisch onvolmaakt waren, kwamen ze op de aanvliegroute naar Antwerpen her en der neer en zaaiden daar door en verderf. In 1945 werd de Lourdesgrot in de kloostertuin van Groot Bijstervelt door een Vliegende Bom zwaar beschadigd.

Drie jaar later stond er een nieuw exemplaar. In 1948 was Nederland gericht op de Wederopbouw. De bouwmaterialen waren schaars. Die waren nodig om huizen, ziekenhuizen, fabrieken, havens, spoorwegen en wegen te herstellen. In Oirschot wist men wel raad: voor de bouw van een nieuwe Lourdesgrot werden de resten gebruikt van Duitse bunkers en van een voormalige wielerbaan. Deze lag nabij het einde van de Eindhovensedijk. Door artillerievuur raakte de baan in de oorlog zwaar beschadigd. Ook dit puin werd in de Lourdesgrot van Groot Bijstervelt verwerkt.

Kleine stalactieten

Dat dit materiaal werd gebruikt kwam niet alleen door de schaarste aan bouwmaterialen, maar zeker ook omdat zulke grote op elkaar gestapelde stukken beton wel wat op rotsen lijken. Als je voor de Lourdesgrot van Groot Bijstervelt staat valt op dat je daar niet echt veel fantasie voor nodig hebt, zo geslaagd is deze schepping van volksdevotie. Als bijzonderheid wordt er in genoemd boekje op gewezen dat zich in de loop der jaren sinds 1948 kleine stalactieten hebben gevormd. Een stalactiet zijn pegels die aan het plafond van een grot hangen Ze worden gevormd door kalkrijk water dat van het plafond druipt. En al zijn het maar kleintjes, de Oirschotse Lourdesgrot vertoont duidelijk dit fenomeen.

Duizenden Lourdesgrotten

De Oirschotse Lourdesgrot kent wereldwijd duizenden soortgenoten. Alleen al in Brabant zijn er rond de 120. Dat zijn er ooit veel meer geweest. Ook Limburg telt er ruim honderd. In België zijn er rond de duizend. In heel veel landen tref je ze aan, van de hoofdstad Paramaribo van Suriname tot acht exemplaren in India. Hoe katholieker een land, hoe meer Lourdesgrotten, zoals Frankrijk. Daar is zelfs een Lourdesgrot bij de kapel in Never waarin Bernadette ligt opgebaard.

Vanuit haar schrijn kijkt ze bij wijze van spreken uit op de imitatie van de grot waarin Maria aan haar in 1858 zou zijn verschenen. Zowel deze gebeurtenis als de plek waar dit plaatsvond spraken – en spreken – enorm tot de verbeelding. In het boekje over Lourdesgrotten staan bijvoorbeeld de oudste Lourdesgrot van België (Houthulst, 1860) en de oudste van Brabant (Dongen, 1882). In het boekje wordt beschreven welke bouwmaterialen werden gebruikt, de kenmerken van het Lourdes-Mariabeeld, de restauratie en de sloop en er is aandacht voor bijzondere uitvoeringen. En zo passeren nog veel meer feiten en feitjes de revue.

Nieuwbouw van purschuim

In het boekje is ook een van de twee Lourdesgrotten van Aarle-Rixtel opgenomen. Deze grot is gebouwd in 2024 en laat zien hoezeer het fenomeen van de Lourdesgrot nog steeds tot de verbeelding spreekt. In plaats van betonresten zoals in Oirschot, werd hier een modern materiaal toegepast: purschuim.

Boekje Lourdesgrotten gratis verkrijgbaar in museum De Vier Quartieren

Het boekje waarvan in dit verhaal wordt gesproken en waarin aandacht wordt besteed aan de Lourdesgrot in de tuin van Groot Bijstervelt, is zo lang de voorraad strekt gratis verkrijgbaar in Museum De Vier Quartieren aan de Sint Odulphussstraat. Het is geschreven door Paul Spapens. Hij is gespecialiseerd in volksdevotie.

Het prachtig uitgegeven boekje telt 64 pagina’s. Er worden 21 Lourdesgrotten in beschreven. Er staan veel mooie foto’s in. Van alle Lourdesrotten is het adres opgenomen voor wie ze wil bezoeken. In het boekje worden ook de historische achtergronden van de Lourdesgrotten als fenomeen uit de volksdevotie beschreven.

Het boekje is een uitgave van de beheerstichting van de Kapel O.L. Vrouw ter Nood in Tilburg. Deze stichting organiseert al 17 jaar in mei Maria Zingt. Liefhebbers komen bij elkaar om in de openlucht samen Marialiedjes te zingen. Elke editie staat in het teken van een bepaald aspect van de Mariadevotie. Deze worden beschreven in een gratis boekje, bedoeld om de kennis van de Mariadevotie te verspreiden. Dit jaar was het thema Lourdesgrotten.