In Oirschot staat de wereld van Anton Heyboer al jaren letterlijk tot aan de zolder opgestapeld. Wie bij Simon Cozijn binnenstapt, komt terecht in een huis waarin de kunstenaar overal aanwezig is: aan de muren, in het trappenhuis, in kamers vol schilderijen, tekeningen, aquarellen en etsen. Over de echtheid zijn de meningen verdeeld. "De vrouwen van Heyboer zijn jaloers", vertelt Cozijn. Maar juist nu er een boek verschijnt over zijn leven en zijn band met die kunst, heeft Cozijn besloten een andere fase in te gaan. Hij gaat opruimen.

Tekst en foto's door Marcia Engelander - van den Wittenboer

Die primeur komt samen met het verschijnen van Het mysterie van de Heyboer-handtekening, een nieuw boek van kunstenaar en auteur Harry Verhoeven. Het boek dat deze maand uitkomt, wordt omschreven als een 'intrigerende reconstructie van een aangrijpende kunstaangelegenheid, waarin idealen en werkelijkheid, liefde en twijfel, schoonheid en geldingsdrang hun rol spelen'. Het boek vertelt het verhaal van twee galeriehouders (Cozijn en zijn partner Knubben) die vanuit hun liefde voor het werk van Anton Heyboer verzeild raken in een affaire die uitgroeit tot een verhaal van twijfel, verdenking en tragiek.

Herinnering

De 83-jarige verzamelaar, die eerder in Amsterdam woonde en daar zijn galerie had, verhuisde zo’n twaalf jaar geleden met zijn partner Georges Knubben naar Oirschot. Sindsdien groeide zijn woonhuis uit tot een plek waar Heyboer in alle hoeken en kamers aanwezig is. "Iedereen heeft een andere smaak", zegt Cozijn lachend. "Maar ik heb het allemaal. " De keuze is reuze aan 't Vrijthof. Wie hem hoort vertellen, merkt al snel dat achter elk werk een herinnering schuilt. Cozijn praat niet over zijn verzameling als over bezit, maar over herinneringen die elk schilderij kleur geven en een stukje geschiedenis die hij levendig voor zich ziet. Bij een doek met vier vrouwen blijft hij staan en zegt: "Heyboer was in trance in de ochtend om 10 uur. Ik was erbij toen hij dit schilderde." Daarna moest het doek volgens hem snel worden weggehaald, omdat Heyboer het anders weer kapot zou maken. Het zijn precies zulk soort verhalen waarom je gaat twijfelen over eerdere berichtgeving en zelfs rechterlijke uitspraken.

Opruimen

Toch is het moment gekomen om afstand te nemen. Niet uit onvrede, maar uit nuchterheid. “Ik vind ze allemaal mooi. Maar ik word ook een dagje ouder”, zegt hij met een lach. Daarom wil hij de werken nu gaan verkopen, naar eigen zeggen 'voor zachte prijsjes'. Ook op Marktplaats heeft hij al wat werken gezet. Cozijn ziet liever dat een werk aan de muur bij iemand thuis hangt dan dat het ongezien blijft staan in een van zijn drie kamers vol of op zolder die hij als opslagruimte gebruikt. Ook daarin klinkt iets door van een verzamelaar die zijn kunst niet wil opsluiten, maar wil doorgeven. “De etsen zijn wat somberder. De gekleurde doeken is iets wat meer jongelui trekt”, vertelt hij, terwijl hij tussen de verschillende werken zijn voorkeuren laat zien. "En geen enkel schilderij is hetzelfde. Je komt nooit een tweede tegen." Dat de belangstelling in Oirschot anders is dan in Amsterdam, merkt hij ook. "Toen ik nog in Amsterdam woonde had je veel aanloop van toeristen die ze kochten. Hier is het wat rustiger. Dit is Oirschot."

Episode

Het boek van Verhoeven lijkt op dat punt op het juiste moment te komen. Hiermee verschijnt niet zomaar een publicatie over een omstreden episode, maar ook een portret van mensen die zich jarenlang met hart en ziel aan het werk van Heyboer verbonden voelden. Voor ons dorp maakt dat het verhaal extra bijzonder. In één beweging komt er een boek uit over Simon Cozijn en kiest hij ervoor zijn levenswerk stukje bij beetje uit handen te geven. Wat blijft, is niet alleen een verzameling, maar vooral een man die nog altijd met glans in de ogen over zijn kunst vertelt en die nu vindt dat het tijd is dat anderen daar ook van kunnen genieten.