De Heemprijs gaat elk jaar naar de persoon of groep van personen die een artikel of boek heeft geschreven over de geschiedenis van Oirschot of die een voor de plaatselijke geschiedenis belangrijk project heeft gerealiseerd. Het moet zowel historisch verantwoord zijn als aantrekkelijk om te lezen, te bekijken of aan te horen.
Dit waren de genomineerden voor de Heemprijs 2025:
- Boek “Baest 1225-2025: Leven, werken en natuur op een landgoed door de eeuwen heen” door Ger van den Oetelaar en Hein Vera
Een prachtig boek dat een zeer informatief en historisch verantwoord beeld geeft van het leven op en rondom een landgoed. Er zijn talrijke foto’s, platen en prenten in te vinden. Alles wordt beschreven vanuit het perspectief van zowel eigenaren als pachters als andere gebruikers van het landgoed, zoals wandelaars en fietsers. Ook worden alle aspecten van het beheer van een landgoed uitgebreid besproken, zoals hoe eigenaren aan inkomsten kwamen om het landgoed in stand te houden. En zelfs het belang van het landgoed als voorbeeld van biodiversiteit en het behouden daarvan komt aan bod.
- Boek “De Begraafplaatsen van Oirschot, Spoordonk en de Beerzen” door Jan Aerts, Han Smits, Guus Staps en Arthur de Vries
In dit boek gaat het over de geschiedenis van zeventien voormalige en huidige begraafplaatsen en de verhalen van de mensen die er begraven liggen. Er wordt uitgebreid ingegaan op de gebruiken rond het begraven door de eeuwen heen. De vormgeving van het boek is prachtig. Het bevat mooie afbeeldingen en gedichten van Roel Timmers. Het boek geeft het grote belang aan van het behoud en de bescherming van de begraafplaatsen. Het onderhoud van de vaak monumentale graven loopt gevaar en heeft structurele aandacht nodig.
- Jan Toirkens en zijn inzet voor het publiekelijk toegankelijk maken van schepenprotocollen en andere historische documenten en publicaties
Jan Toirkens, geboren in Eindhoven met roots in Oirschot en nu woonachtig in Chili, transcribeert al sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw akten met oude handschriften. Inmiddels leest hij de meeste akten alsof hij de krant leest. In 1990 begon hij als vrijwilliger met het transcriberen van het rechterlijke archief van Oirschot, waarvan de eerste fase, de jaren 1463 tot en met 1640, in 2005 werd afgerond en gepubliceerd. Tussen circa 2010 en 2023 heeft hij zich ingezet voor het Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC). Begin 2023 besloot hij, in nauwe samenwerking met het RHC-Eindhoven, verder te gaan met de vrijwillige rechtspraak Oirschot vanaf het jaar 1641. De jury heeft ontzettend veel bewondering en respect voor deze jarenlange inzet van het transcriberen van de meer van 300.000 pagina’s vanuit het oude schrift naar hedendaags, leesbaar Nederlands. Dit is voor veel heemkundigen en onderzoekers een onmisbare bron voor eigen onderzoek, die toegankelijk is via de website van Oirschots Heem.
Lastige vergelijking
De waardering voor de drie genomineerden van dit jaar is groot. Maar ze zijn heel verschillend van opzet en eigenlijk niet met elkaar te vergelijken. Dat maakte een keuze dit jaar lastig.
De jury heeft besloten de Heemprijs toe te kennen aan:
Baest 1225-2025 door Ger van den Oetelaar en Hein Vera
Oirschot, 9 april 2026
Charles Boissevain, Peter van Ginneken, Mieke de Kroon en Ylva Rutters (voorzitter)