Op papier doet Oirschot het uitstekend. Het gemeentelijke beleid voor ecologisch bermbeheer wordt door Groenplatform Oirschot (GPO) 'uitstekend' genoemd en sluit aan bij landelijke richtlijnen en de visie van natuurorganisaties. In de praktijk blijkt echter dat die ambities nog lang niet overal doorklinken in hoe de bermen worden beheerd. De kloof tussen woorden en daden is daarmee het centrale pijnpunt in het verhaal dat Kees Boele en Frans van Boekhold namens het GPO onlangs aan de gemeenteraad presenteerden.

door Marcia Engelander - van den Wittenboer

Het Ecologisch Bermbeheerplan Kempengemeenten 2021 bevat alle moderne ingrediënten van goed natuurbeheer: gefaseerd maaien, ecologische timing, verplichte afvoer van maaisel, geen klepelbeheer of maaizuigcombinaties en een duidelijke rol voor bermen als ecologische verbindingszones. Op dat niveau doet Oirschot precies wat deskundigen adviseren. Wie naar de uitvoering in 2023 kijkt, ziet echter een minder rooskleurig beeld. Ecologisch beheer is nog maar beperkt ingevoerd en slechts enkele bermen vallen daadwerkelijk onder ecologisch beheer. De verwachte ecologische verbetering in het veld is dan ook nog niet zichtbaar. De monitoring richt zich vooral op vegetatie en insecten, maar niet op de vraag hoe er gemaaid is. Daardoor is niet vast te stellen of er echt geen klepelbeheer meer wordt toegepast en of de afgesproken werkwijze consequent wordt gevolgd. De boodschap aan de raad: het beleid is goed, maar de uitvoering nog niet sterk genoeg om merkbare effecten te zien.

Biodiversiteit

Deze conclusie staat niet los van een bredere ecologische noodsituatie. Biodiversiteit en biomassa lopen al decennialang terug, vooral onder insecten (ongewervelden) en andere kleine dieren. Volgens het Groenplatform komt dat niet alleen door klimaatverandering, maar ook door concrete keuzes in het landschap: versnippering, verdroging, verlies aan leefgebied, bestrijdingsmiddelen, vervuiling, monoculturen en invasieve soorten. In dat licht krijgen wegbermen een onverwacht grote betekenis. Het Groenplatform noemt ze 'een laatste strohalm' voor de resterende biodiversiteit. Bermen zijn niet alleen belangrijk voor bloemen en bestuivers, maar ook als voedselbron voor jagende insecten, overwinteringsplek voor vlinders, kevers en sprinkhanen, als 'snelweg' voor kleine zoogdieren en als jachtgebied voor bijvoorbeeld de torenvalk.

Maaibeurt

De kern van de ecologische benadering ligt bij de ongewervelden. Zij vormen de basis van het ecosysteem en iedere maaibeurt kost onvermijdelijk veel insecten het leven. Omdat levenscycli niet synchroon lopen, is er volgens Groenplatform geen moment in het jaar waarop je zonder schade overal tegelijk kunt maaien. De oplossing is gefaseerd maaien, waarbij altijd een deel van het leefgebied blijft staan. Maaisel wordt bij voorkeur na twee tot drie dagen afgevoerd, zodat de bodem verschraalt en bloemrijke vegetaties zich kunnen ontwikkelen. Juist op dat punt ziet Groenplatform nog te veel onzekerheid in Oirschot. Er is beleid dat klepelbeheer en maaizuigcombinaties uitsluit, maar er wordt niet geregistreerd welke techniek werkelijk is gebruikt. Afspraken over ecologische timing en fasering zijn gemaakt, maar in het veld is slechts 'gedeeltelijk' zicht op gefaseerd maaien. Ook over het structureel afvoeren van maaisel bestaat geen helder beeld.

Beleid

Om de kloof tussen woorden en daden te verkleinen, doet Groenplatform een reeks voorstellen. Het bestaande beleid moet overeind blijven, maar de uitvoering moet consistenter en transparanter. Dat betekent: alle aangewezen ecologische bermen ook echt ecologisch maaien, zonder klepel- of maaizuiginzet, met gefaseerd beheer en een vaste periode waarin maaisel blijft liggen en daarna wordt afgevoerd. Daarnaast pleit het platform voor betere monitoring, met meer meetpunten, een meerjarige aanpak en een tevens een duidelijke registratie van het beheer. Verder wordt gevraagd om uitbreiding van het aantal ecologisch beheerde bermen om een robuuster netwerk te creëren en om inwoners beter mee te nemen; bijvoorbeeld door uit te leggen waarom ecologisch beheer er soms minder “netjes” uitziet dan strak gemaaide gazons. Tot slot ziet Groenplatform in de fusie tussen Best en Oirschot een kans om ecologisch bermbeheer stevig te verankeren in de nieuwe Omgevingsvisie en het Omgevingsplan.