Dat er nog één en ander in de bodem zou zitten bij het bouwplan ‘Limonadefabriek’ in Middelbeers werd wel verwacht. Maar dat het zóveel en zó oud zou zijn: dat verbaasde de archeologen ook. Op woensdag 4 december wachtte het archeologisch team nóg een verrassing: de opkomst bij de aangekondigde rondleiding over de afgraving bleek flink meer dan verwacht. De bezoekers vergaapten zich aan oude flesjes, gewelven, oude schoenzolen en de resten van een (waarschijnlijke) graanopslag uit de 13e eeuw: het oudst gevonden stenen bouwwerk in de Beerzen.

door Rens van Ginneken

“We hadden misschien vijf bezoekers verwacht, dus dit is wel een aangename verassing”, bekent archeoloog Kasper van den Berghe, als hij de bezoekersgroep van bijna zestig mannen, vrouwen en kinderen overschouwt. Hij hoeft de gegadigden voor de rondleiding niet teleur te stellen, want er is bijzonder veel gevonden. En er zit nog behoorlijk wat in de grond, zoveel waarschijnlijk dat de opgravingen nog enkele weken langer doorgaan dan gepland, want dat loont gegarandeerd. “Want”, zo weet de archeoloog: “Hoe dieper je gaat hoe ouder het wordt.”

Bouwbedrijf zeer meewerkend

Ondertussen vinden er ook al bodemwerkzaamheden voor de bouw op het terrein plaats, waar binnenkort 29 woningen gaan verrijzen. Het is bewonderenswaardig hoe de archeologen en de bouwploeg met elkaar steeds afstemmen voor het beste resultaat en hoe de archeologen onder tijdsdruk nog zoveel boven de grond halen. De projectontwikkelaar en het bouwbedrijf waren op de hoogte dat er zeer waarschijnlijk oponthoud zou komen door archeologische vondsten die op deze plek te verwachten waren, met onder meer een lange brouwerijgeschiedenis. Bouwbedrijf Houta is daarin zéér meewerkend, zo leert navraag, terwijl alle kosten voor het onderzoek en het oponthoud ook voor de projectontwikkelaar zijn rekening komen. Maar ja: je hebt maar één keer de kans om zo’n onderzoek te doen, voor de bouw begint.

Een spieker in de grond

De archeoloog wijst waar de resten zijn gevonden van een bouwwerk van drie bij zes meter, omgeven door een gracht. “Waarschijnlijk gaat het hier om een ‘spieker’, of een tiendschuur, waarin graan werd opgeslagen. Onder meer door de gebruikte bakstenen schatten we het bouwwerk uit de 13e eeuw en door het gebruikte materiaal ook van een vermogend iemand. In eerste instantie dachten we aan een schans uit de Tachtigjarige Oorlog of iets dergelijks, maar het bleek dus nog veel ouder. Dat hadden we niet verwacht”, bekent Van den Berghe. “Ook zijn er scherven uit die periode gevonden. Het ligt er nu een beetje bij als een zwijnenstal: maar ja, we wroeten hier ook als varkens eigenlijk”, zo lacht hij.

Resten van boerderij en brouwerij

Verder zijn er op het terrein resten van een boerderij gevonden en zaken die bij een brouwerij hoorden, zoals een eikenhouten waterleiding van de tweede helft van de 19e eeuw. Ook zijn er zaken uit het recentere verleden opgegraven, met name in een kelder die bij de brouwerij hoorde. Vanuit die kelder, bijna tot de knieën in het water, toont de archeoloog oude bierfusten waarin waarschijnlijk nog oud bruin zit en stalen balken uit de begintijd van de staalproductie. “Ook die recentere historie is voor ons archeologen interessant. Het vertelt veel over hoe de mensen in het eerste deel van de vorige eeuw leefden en werkten. Bij alle vondsten in de natte delen van de bodem hier is oud stuifmeel gevonden in verveende stukken. Daaruit kunnen we weer herleiden wat de mensen toen aten. Ook hebben we uit bodemsporen kunnen afleiden dat er hier kalk werd gebrand om muren aan te smeren”, vertelt de archeoloog, terwijl het publiek aan zijn lippen hangt.

Aandenken

Veel van de opgegraven resten gaan naar het Brabants Depot in Den Bosch. Het definitieve rapport over de archeologische onderzoeken bij de limonadefabriek en de conclusies daaruit kan mogelijk nog twee jaar op zich laten wachten. Er zijn plannen om alle nieuwe bewoners een aandenken te geven aan de bodemschatten onder hun voeten. “Wellicht in de vorm van een sleutelhanger met een oud stukje steen erin, of iets dergelijks”, zo besluit Kasper van den Berghe.

Burgerparticipatie wordt hier zeker gewaardeerd. Vrijwilligers om mee te helpen bij de opgravingen zijn nog altijd welkom. Ze kunnen zich melden bij de gele keet. Wel graag goede laarzen aantrekken, want het kan er behoorlijk nat zijn.